Απαντήσεις στα θέματα των πανελληνίων εξετάσεων 2010

Απαντήσεις στη Βιολογία Γενικής Παιδείας Γ΄Λυκείου 2010:
http://ibrain.gr/page36/page39/page39.html

Απαντήσεις στη Βιολογία Κατεύθυνσης Γ΄Λυκείου 2010:
http://ibrain.gr/page36/page41/page41.html

Απαντήσεις στη Βιολογία Κατεύθυνσης 2009

Εκφωνήσεις
στο τέλος των απαντήσεων…

Απαντήσεις
Σημείωση: στις παρενθέσεις υπάρχουν οι (ενδεικτικές) μονάδες για κάθε σκέλος της απάντησης.

Θέμα 1ο
1.γ, 2.γ, 3.δ, 4.α, 5.β

Θέμα 2ο
1/ (Σελίδα 109 σχολικού)
“Με τον όρο ζύμωση εννοούμε τη διαδικασία ανάπτυξης μικροοργανισμών σε υγρό θρεπτικό μέσο κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες” (2)
“Τα προϊόντα της ζύμωσης είναι είτε τα ίδια τα κύτταρα που ονομάζονται βιομάζα (1) είτε προϊόντα των κυττάρων όπως πρωτεΐνες και αντιβιοτικά (1).

2/ (Σελίδες 119, 120 σχολικού)
“Τα καρκινικά κύτταρα έχουν στην εξωτερική επιφάνειά τους μεγάλη ποικιλία αντιγόνων που δεν υπάρχουν στα φυσιολογικά κύτταρα του οργανισμού και ονομάζονται καρκινικά αντιγόνα (1). Έτσι μπορούν να κατασκευαστούν μονοκλωνικά αντισώματα εναντίον αυτών των αντιγόνων (1). Τα μονοκλωνικά αντισώματα είναι πολύ ειδικά μόνο για τα καρκινικά κύτταρα και μπορούν να ”γίνουν μεταφορείς” ισχυρών αντικαρκινικών φαρμάκων (1). Όταν εισαχθούν στον οργανισμό, βρίσκουν και προσβάλλουν τους καρκίνους-στόχους (1). Τα αντικαρκινικά φάρμακα, που είναι συνδεδεμένα με τα αντισώματα, δρουν κατευθείαν στα καρκινικά κύτταρα και τα καταστρέφουν (1).
Επιτρέπουν έτσι τη θεραπεία με αποφυγή της χειρουργικής επέμβασης (1) και των δυσάρεστων επιπτώσεων της χημειοθεραπείας (1).“

3/ (Σελίδες 97, 98 σχολικού)
“Τέλος, μετατόπιση είναι αποτέλεσμα θραύσης ενός τμήματος του χρωμοσώματος και στη συνέχεια ένωσής του σε ένα άλλο μη ομόλογο χρωμόσωμα (1,5). Στις αμοιβαίες μετατοπίσεις έχουμε ”ανταλλαγή” χρωμοσωμικών τμημάτων ανάμεσα σε μη ομόλογα χρωμοσώματα (1,5). Στις αμοιβαίες μετατοπίσεις δε χάνεται γενετικό υλικό και τα άτομα που τις φέρουν εμφανίζουν συνήθως φυσιολογικό φαινότυπο (1). Ταυτόχρονα όμως εμφανίζουν κίνδυνο απόκτησης απογόνων με χρωμοσωμικές ανωμαλίες, επειδή κατά το ζευγάρωμα των χρωμοσωμάτων στη μειωτική διαίρεση προκύπτουν και μη φυσιολογικοί γαμέτες (2).

4/ (Σελίδα 99 σχολικού)
- Άτομα-φορείς γενετικών ασθενειών. (2)
- Άτομα με οικογενειακό ιστορικό γενετικών ασθενειών (2).
- Γυναίκες ηλικίας 35 ετών και πάνω (2).
- Γυναίκες με πολλαπλές αποβολές (2).

Θέμα 3ο
Α. Από τη δεύτερη οικογένεια αποκλείεται το αυτοσωμικό επικρατές γονίδιο.
Έστω ότι το υπεύθυνο γονίδιο, για το χαρακτηριστικό, είναι αυτοσωμικό επικρατές (π.χ. Α), τότε τα άτομα Ι1 και Ι2 που δεν έχουν το χαρακτηριστικό θα είναι ομόζυγα στο υπολειπόμενο (αα).
Η διασταύρωση αυτών των ατόμων θα ήταν:
γονείς:                 αα x αα
γαμέτες:                 α        α
απόγονοι:         100% αα, δηλαδή, το χαρακτηριστικό δεν εμφανίζεται σε κάποιο απόγονο. Απορρίπτεται, γιατί τα άτομα ΙΙ2 και ΙΙ3 εμφανίζουν το χαρακτηριστικό.

Από την 1η οικογένεια αποκλείεται το φυλοσύνδετο υπολειπόμενο γονίδιο.
Έστω ότι υπεύθυνο γονίδιο, για το χαρακτηριστικό, είναι φυλοσύνδετο υπολειπόμενο (π.χ. Χα), τότε τα άτομα Ι1 και Ι2 που δεν έχουν το χαρακτηριστικό θα είναι: Ι1: ΧΑΥ και Ι2:ΧαΧα.
Η διασταύρωση αυτών των ατόμων θα ήταν:
γονείς:                 ΧΑΥ x ΧαΧα
γαμέτες:                 ΧΑ,Υ Χα
απόγονοι:         ΧΑΧα, ΧαΥ
Απορρίπτεται, γιατί όλες οι κόρες πρέπει και είναι φυσιολογικές, ενώ η ΙΙ2 δεν είναι.

Άρα το υπεύθυνο γονίδιο είναι αυτοσωμικό και υπολειπόμενο.

Επαλήθευση:
Έστω (α) το γονίδιο που είναι υπεύθυνο για το χαρακτηριστικό και (Α) το γονίδιο που είναι υπεύθυνο για την απουσία του χαρακτηριστικού.

1η οικογένεια:
γονείς:                 Αα x αα
γαμέτες:                 Α,α        α
απόγονοι:         Αα, αα.

2η οικογένεια:
γονείς:                 Αα x Αα
γαμέτες:                 Α,α        Α,α
απόγονοι:         ΑΑ, Αα, Αα, αα

Σημείωση: Για να προσδιορίσουμε τον τρόπο κληρονόμισης του χαρακτηριστικού θα χρησιμοποιήσουμε τις πληροφορίες από τα δυο γενεαλογικά δένδρα και θα προσπαθήσουμε να απορρίψουμε κάποιες υποθέσεις (π.χ. αυτοσωμικό επικρατές και φυλοσύνδετο υπολειπόμενο) σε οποιαδήποτε από τις δυο οικογένειες, ενώ στη συνέχεια πρέπει να επαληθεύσουμε την υπόθεση που απομένει (αυτοσωμικό υπολειπόμενο) και στις δυο οικογένειες.

Γονότυποι των ατόμων:
1η οικογένεια:
Ι1: Αα, Ι2: αα,
ΙΙ1: Αα, ΙΙ2: αα, ΙΙ3: αα.

2η οικογένεια:
Ι1: Αα, Ι2: Αα,
ΙΙ1: ΑΑ ή Αα, ΙΙ2: αα, ΙΙ3: αα. (5)

Β. (Σελίδες 95-αν χρησιμοποιήσεις σχήμα ή 96 αν χρησιμοποιήσεις κείμενο και σελίδα 97)
“Αν κατά τη διάρκεια της μειωτικής διαίρεσης δεν πραγματοποιηθεί φυσιολογικά ο διαχωρισμός των ομόλογων χρωμοσωμάτων ή των αδερφών χρωματίδων, ένα φαινόμενο που ονομάζεται μη-διαχωρισμός, τότε δημιουργούνται γαμέτες με αριθμό χρωμοσωμάτων μεγαλύτερο ή μικρότερο του φυσιολογικού (2). Η γονιμοποίηση των μη φυσιολογικών γαμετών, που προκύπτουν, με φυσιολογικό γαμέτη έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ζυγωτού με “λανθασμένη” ποσότητα γενετικού υλικού, το οποίο δεν αναπτύσσεται φυσιολογικά (2).“
Ένας πιθανός μηχανισμός που εξηγεί το σύνδρομο Turner είναι η γονιμοποίηση ενός μη φυσιολογικού ωαρίου χωρίς φυλετικό χρωμόσωμα, που προέκυψε από μη διαχωρισμό των αδερφών χρωματίδων του ενός Χ φυλετικού χρωμοσώματος κατά τη 2η μειωτική διαίρεση της μητέρας, από ένα φυσιολογικό σπερματοζωάριο που έχει το Χ φυλετικό χρωμόσωμα (2).
”Τα άτομα που πάσχουν από το σύνδρομο Turner έχουν φυσιολογικό αριθμό αυτοσωμικών χρωμοσωμάτων (44) και μόνο ένα χρωμόσωμα Χ από το ζεύγος των φυλετικών χρωμοσωμάτων (ΧΟ).“

Σημείωση: μη φυσιολογικοί γαμέτες χωρίς φυλετικό χρωμόσωμα μπορεί να έχουν προκύψει από:
μη διαχωρισμό των φυλετικών χρωμοσωμάτων στην 1η μειωτική διαίρεση της μητέρας,
μη διαχωρισμό των αδερφών χρωματίδων του Χ φυλετικού χρωμοσώματος κατά τη 2η μειωτική διαίρεση στη μητέρα,
μη διαχωρισμό των φυλετικών χρωμοσωμάτων στην 1η μειωτική διαίρεση στον πατέρα,
μη διαχωρισμό των αδερφών χρωματίδων του Χ φυλετικού χρωμοσώματος κατά τη 2η μειωτική διαίρεση στον πατέρα,
μη διαχωρισμό των αδερφών χρωματίδων του Υ φυλετικού χρωμοσώματος κατά τη 2η μειωτική διαίρεση στον πατέρα.
Καθένας από αυτούς μπορεί να ενωθεί με ένα φυσιολογικό γαμέτη που έχει το φυλετικό Χ χρωμόσωμα και έτσι να προκύψει ζυγωτό, που θα οδηγήσει σε άτομο με σύνδρομο Turner.
Γράφεις ένα πιθανό μηχανισμό (από την εκφώνηση).

”Η μελέτη των χρωμοσωμάτων είναι δυνατή μόνο σε κύτταρα τα οποία διαιρούνται (1). Τα κύτταρα αυτά μπορεί να προέρχονται είτε από ιστούς που διαιρούνται φυσιολογικά είτε από κυτταροκαλλιέργειες, όπου γίνεται in vitro επαγωγή της διαίρεσης με ουσίες που έχουν μιτογόνο δράση (1). Τα χρωμοσώματα μελετώνται στο στάδιο της μετάφασης, όπου εμφανίζουν το μεγαλύτερο βαθμό συσπείρωσης και είναι ευδιάκριτα. Επειδή σε ένα πληθυσμό διαιρούμενων κυττάρων το ποσοστό αυτών που βρίσκονται στη μετάφαση είναι μικρό, χρησιμοποιούνται ουσίες οι οποίες σταματούν την κυτταρική διαίρεση στη φάση αυτή (1). Στη συνέχεια τα κύτταρα επωάζονται σε υποτονικό διάλυμα, ώστε να σπάσει η κυτταρική τους μεμβράνη, (1) και τα χρωμοσώματα απλώνονται σε αντικειμενοφόρο πλάκα. Τέλος, χρωματίζονται με ειδικές χρωστικές ουσίες και παρατηρούνται στο μικροσκόπιο“ (1). ”Τα χρωμοσώματα ταξινομούνται σε ζεύγη κατά ελαττούμενο μέγεθος. Η απεικόνιση αυτή αποτελεί τον καρυότυπο“ (1).

Θέμα 4ο
α/ (Σελίδα 33 σχολικού)
Ασυνεχή είναι τα περισσότερα γονίδια των ευκαρυωτικών οργανισμών (1) και των ιών που τους προσβάλλουν (1).

β/ (Σελίδες 14, 17 σχολικού)
Τα 3΄ και 5΄ άκρα του τμήματος του DNA είναι:

”Ανεξάρτητα από τον αριθμό των νουκλεοτιδίων από τα οποία αποτελείται η πλυνουκλεοτιδική αλυσίδα, το πρώτο νουκλεοτίδιο έχει πάντα μια ελεύθερη φωσφορική ομάδα συνδεδεμένη στον 5΄άνθρακα της πεντόζης και το τελευταίο έχει ελεύθερο το υδροξύλιο του 3΄άνθρακα της πεντόζης του. Για το λόγο αυτό αναφέρεται ότι ο προσανατολισμός της αλυσίδας είναι 5΄-3΄.“ (2)
”Οι δυο αλυσίδες είναι αντιπαράλληλες, δηλαδή το 3΄ άκρο της μιας είναι απέναντι από το 5΄ άκρο της άλλης. (2)

γ/ (Σελίδα 33 σχολικού)
Πρόδρομο mRNA: 5΄…GAAGGAGGUUGCUUAA GGGGCC CUACCAAU…3΄

Ώριμο mRNA: 5΄…GAAGGAGGUUGCUUAACUACCAAU…3΄ (είναι το πρόδρομο χωρίς την αλληλουχία του εσωνίου)

δ/ (Σελίδα 33 σχολικού)
“Το πρόδρομο mRNA μετατρέπεται σε ώριμο mRNA με τη διαδικασία της ωρίμανσης, κατά την οποία τα εσώνια κόβονται από μικρά ριβονουκλεοπρωτεϊνικά σωματίδια και απομακρύνονται (1). Τα ριβονουκλεοπρωτεϊνικά σωματίδια αποτελούνται από snRNAκαι πρωτεΐνες και λειτουργούν ως ένζυμα (1): κόβουν τα εσώνια και συρράπτουν τα εξώνια μεταξύ τους (1).

ε/ (Σελίδα 57 σχολικού)
Όχι δε μπορεί να κόψει το παραπάνω τμήμα DNA. (1)
“Μια από τις περιοριστικές ενδονουκλεάσες που χρησιμοποιείται είναι η EcoRI που απομονώθηκε από το βακτήριο E. coli. Το ένζυμο αυτό όποτε συναντά την αλληλουχία: 5΄ GAATCC 3΄
                                                         3΄ CTTAAG 5΄ στο γονιδίωμα και κόβει κάθε αλυσίδα μεταξύ του G και του A με κατεύθυνση 5΄-3΄.
Η παραπάνω αλληλουχία δεν υπάρχει με τη σωστή κατεύθυνση στο τμήμα του DNA.

στ/
Για την κατασκευή μιας cDNA βιβλιοθήκης απομονώνεται το συνολικό ”ώριμο“ mRNA ενός κυτταρικού τύπου. Στη συνέχεια το mRNA, με τη βοήθεια ενζύμων, χρησιμοποιείται για τη σύνθεση cDNA.
Επομένως σε μια cDNA βιβλιοθήκη δεν κλωνοποιούνται γονίδια που δεν μεταγράφουν mRNA σε ένα κυτταρικό τύπο, δηλαδή:
- όσα γονίδια δεν εκφράζονται στο συγκεκριμένο κυτταρικό τύπο, (4)
- όσα γονίδια μεταγράφονται σε tRNA, rRNA και snRNA. (4)

Εκφωνήσεις
http://ebiology.files.wordpress.com/2009/05/biol-kat-genika-2009.pdf

Απαντήσεις στη Βιολογία Γενικής Παιδείας (2009)

Εκφωνήσεις
στο τέλος των απαντήσεων…

Απαντήσεις
Σημείωση: στις παρενθέσεις υπάρχουν οι (ενδεικτικές) μονάδες για κάθε σκέλος της απάντησης.

Θέμα 1ο
1.α, 2.α, 3.γ, 4.δ, 5.β

Θέμα 2ο
1/ (Σελίδα 32 σχολικού)
“Με τη βλέννα που εκκρίνουν παγιδεύουν τους μικροοργανισμούς και δεν επιτρέπουν την είσοδό τους στον οργανισμό. Ο βλεννογόνος της αναπνευστικής οδού διαθέτει επιπλέον το βλεφαριδοφόρο επιθήλιο, το οποίο αποτελεί επίσης φραγμό στην είσοδο των μικροοργανισμών. (4) Οι μικροοργανισμοί παγιδεύονται στη βλέννα και με τη βοήθεια των βλεφαρίδων του επιθηλίου απομακρύνονται από την αναπνευστική οδό.” (4)

2/ (Σελίδα 86 σχολικού)
“Όμως τόσο τα φυτά όσο και τα εγκαταλείπουν στο έδαφος νεκρή οργανική ύλη (1) (καρπούς, φύλλα, νεκρά σώματα, τρίχωμα κ.λ.π.) που φυσικά περιέχει άζωτο. Τα ζώα επιπροσθέτως αποβάλλουν αζωτούχα προϊόντα του μεταβολισμού τους (1), όπως η ουρία, το ουρικό οξύ και τα περιττώματα. Όλες αυτές οι ουσίες διασπώνται από τους αποικοδομητές του εδάφους μέσα από μια διαδικασία που καταλήγει στην παραγωγή αμμωνίας (3).

3/ Σελίδα 47 σχολικού)
Ο HIV ανήκει στους ρετροϊούς (2), είναι δηλαδή RNA ιός.
Διαθέτει, εκτός από το γενετικό του υλικό (RNA) (1), και το ένζυμο αντίστροφη μεταγραφάση (2), με το οποίο μπορεί να γίνει σύνθεση DNA με μήτρα το RNA του ιού. Το γενετικό υλικό του ιού, καθώς και τα διάφορα ένζυμα που διαθέτει, είναι κλεισμένα σε ένα πρωτεϊνικό καψίδιο (2), το οποίο περιβάλλεται από ένα λιποπρωτεϊνικής φύσης έλυτρο (2),
Ο ιός προσβάλλει κυρίως τα βοηθητικά-Τ λεμφοκύτταρα (1), καθώς και άλλα είδη κυττάρων, όπως είναι τα κυτταροτοξικά-Τ λεμφοκύτταρα (1) και τα νευρικά κύτταρα (1).

Θέμα 3ο
Α.1. (Σελίδα 105 σχολικού) Η στοιβάδα του όζοντος διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στη διατήρηση της ζωής, καθώς απορροφά ένα σημαντικό μέρος της υπεριώδους ακτινοβολίας. (2)

2.(Σελίδες 106, 105 σχολικού) Από τις έρευνες οι οποίες επακολούθησαν διαπιστώθηκε ότι αιτία για εξασθένιση αυτή είναι οι χλωροφθοράνθρακες (2) (εμπορική ονομασία freon).
Η ακτινοβολία αυτή έχει θανατηφόρο δράση στους μονοκύτταρους οργανισμούς (2), προκαλεί μεταλλάξεις στο DNA (2), προκαλεί καταράκτη (2) και καρκίνο του δέρματος (2)

Β. (Σελίδα 105 σχολικού)
Νιτρικό υπεροξυακετύλιο (PAN) (1)

Οι δευτερογενείς ρύποι παράγονται από την αντίδραση (1) μιας σειράς ουσιών (πρωτογενείς ρύποι (1) οξείδια του αζώτου, το μονοξείδιο του άνθρακα και διάφοροι υδρογονάνθρακες), οι οποίες παράγονται από τις μηχανές εσωτερικής καύσης (αυτοκινήτων, αεροπλάνων, εργοστασίων) με το οξυγόνο της ατμόσφαιρας (1), κάτω από την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας (1).

Από τους δευτερογενείς ρύπους το όζον επηρεάζει τη λειτουργία του αναπνευστικού συστήματος κατά παρόμοιο τρόπο με τα οξείδια του αζώτου – προκαλεί καταστροφές στους ιστούς των πνευμόνων (2), εξασθενίζουν την αντίσταση του οργανισμού στην πνευμονία (2), ενώ η έκθεση, για μεγάλο χρονικό διάστημα, σε χαμηλές συγκεντρώσεις τους είναι υπεύθυνη για την πρόκληση εμφυσήματος (2) -
Το PAN ερεθίζει τα μάτια (2)

Θέμα 4ο
α/ (Σελίδα 23 σχολικού)
Πολλά μικρόβια απειλούν την υγεία μας μέσω των ουσιών που παράγουν. Οι ουσίες αυτές ονομάζονται τοξίνες και διακρίνονται σε ενδοτοξίνες και εξωτοξίνες.
Οι ενδοτοξίνες (2) βρίσκονται στο κυτταρικό τοίχωμα ορισμένων παθογόνων βακτηρίων και είναι υπεύθυνες για συμπτώματα όπως ο πυρετός, η πτώση της πίεσης του αίματος κ.α. (2)
Οι εξωτοξίνες (2) εκκρίνονται από τα παθογόνα βακτήρια και με την κυκλοφορία του αίματος διασπείρονται στο εσωτερικό του ανθρώπινου οργανισμού και προσβάλλουν, ανάλογα με τη φύση τους, συγκεκριμένα όργανα (2)

β/ (Σελίδα 23 σχολικού)
Ο Ρ. Κοχ μελετώντας το 1882 τον τρόπο μετάδοσης της φυματίωσης, διατύπωσε τις προϋποθέσεις αυτές που ονομάστηκαν ”κριτήρια του Κοχ”. Σύμφωνα με τα κριτήρια αυτά, μια ασθένεια οφείλεται σε έναν παθογόνο μικροοργανισμό, όταν ο μικροοργανισμός αυτός:
- Ανιχνεύεται στους ιστούς ή στα υγρά του ασθενούς ή στον οργανισμό ατόμων που πέθαναν από αυτή την ασθένεια. (3)
- Μπορεί να απομονωθεί και να καλλιεργηθεί στο εργαστήριο (3)
- Μπορεί να προκαλέσει την ίδια ασθένεια σε πειραματόζωα αλλά και να απομονωθεί εκ νέου από αυτά. (3)

γ/ (Σελίδα 25 σχολικού)
Τα αντιβιοτικά δρουν αναστέλλοντας ή παρεμποδίζοντας κάποια βιοχημική αντίδραση του μικροοργανισμού. Όλα τα γνωστά αντιβιοτικά δρουν σύμφωνα με έναν από τους παρακάτω μηχανισμούς:
- Παρεμποδίζουν της σύνθεση του κυτταρικού τοιχώματος των μικροοργανισμών (π.χ. η πενικιλίνη) (2)
- Αναστέλλουν κάποια αντίδραση του μεταβολισμού των μικροοργανισμών. (2)
- Παρεμβαίνουν στις λειτουργίες αντιγραφής, μεταγραφής και μετάφρασης του γενετικού υλικού των μικροοργανισμών. (2)
- Προκαλούν διαταραχές στη λειτουργία της πλασματικής μεμβράνης. (2)

Εκφωνήσεις
http://ebiology.files.wordpress.com/2009/05/biologia-genikis2009.pdf

Περιοδικός Πίνακας

Πάντα χρήσιμος ο περιοδικός πίνακας των στοιχείων (κατάλογος σε μορφή πίνακα όλων των στοιχείων. Ο πίνακας στηρίζεται στην ταξινόμηση του Ντμιτρι Μεντελέγιεφ ((Дмитрий Иванович Менделеев – αυτό είναι το όνομα του – (1834-1907)). Στις μέρες μας τα χημικά στοιχεία είναι περισσότερα από αυτά που έλαβε υπόψη ο Μεντελέγιεφ.
Μπορείς να δεις ενδιαφέρουσες απόψεις του πίνακα στα παρακάτω.

http://www.dayah.com/periodic/
http://www.rsc.org/chemsoc/visualelements/pages/pertable_fla.htm σε έκδοση flash και
http://www.rsc.org/chemsoc/visualelements/pages/pertable_j.htm σε έκδοση html.
Απολαύστε υπεύθυνα.